مهندس بابک فروتنمهر، مدیرعامل شرکت دانشبنیان فهاب بتن، در گفتوگویی تفصیلی با اشاره به نقش کلیدی صنعت بتن در پروژههای معدنی کشور، تأکید کرد که گذار از روشهای سنتی به سمت فرمولاسیونهای اختصاصی و دانشبنیان، تنها راه تأمین نیازهای اصلی معادن در حوزه بتن است.
وی توسعه بتنهای ویژه با دوام بالا در برابر شرایط شیمیایی خشن، دستیابی به مقاومت مکانیکی زودهنگام برای تحمل بارهای دینامیکی، و بهینهسازی مصرف سیمان به منظور کاهش اثرات کربنی را از مهمترین نیازهای پروژههای معدنی برشمرد و افزود: شرکت فهاب بتن با طراحی مخلوطهای بهینه و جایگزینی بخشی از سیمان با سربارههای صنعتی و پوزولانها، گامی مؤثر در جهت تحقق ایده «معادن سبز» برداشته است.
مهندس فروتنمهر در ادامه با تمایز قاطع بین بتن صنعتی و بتن معدنی، خاطرنشان کرد: بتن صنعتی یک محصول استاندارد ساختوساز برای بارهای استاتیک است، اما بتن معدنی یک ماده استراتژیک و کامپوزیتی محسوب میشود که باید متناسب با ژئوتکنیک و شیمی هر معدن، بازطراحی و مهندسی شود. به گفته وی، مدیریت ترکهای حرارتی در بتنریزیهای حجیم، مقاومت در برابر محیطهای اسیدی و بهرهگیری از بتنهای الیافی، از وجوه تمایز این دو حوزه است.
مدیرعامل فهاب بتن، مهمترین چالش تأمین مصالح در پروژههای معدنی را در سه محور «دوری مسافت و هزینههای حملونقل»، «کیفیت پایین سنگدانههای محلی و خطر واکنش ASR یا سرطان بتن» و «عدم قطعیت در تأمین سیمان و افزودنیها به دلیل ناترازی انرژی» خلاصه کرد و راهکار راهبردی را مدیریت دانشبنیان منابع محلی و فرآوری بهینه مصالح موجود در سایت معدن دانست. وی با اشاره به فناوریهای پیشرفته افزایش دوام سازههای معدنی، از بتنهای خودترمیمشونده (Self-Healing)، نانوکامپوزیتهای پوزولانی فوقریز، آرماتورهای کامپوزیتی ضداسید (GFRP) و سنسورهای هوشمند درونبتنی (IoT) به عنوان فناوریهای کلیدی نام برد و تصریح کرد: سرمایهگذاری روی این فناوریها اگرچه هزینه اولیه را افزایش میدهد، اما با افزایش عمر مفید سازهها از ۱۵ سال به بیش از ۵۰ سال و حذف هزینههای سنگین تعمیر و نگهداری، سودآوری پایدار را برای معادن به همراه دارد.
ظرفیت مازاد کارخانههای بتن در سایه ناترازی انرژی / چالش اصلی، تولید کیفی است نه افزایش کمّی
مهندس فروتنمهر در بخش دوم گفتوگو، ارزیابی خود از ظرفیت تولید داخل را یک «پارادوکس بزرگ» خواند و اظهار داشت: از یک سو با زنجیره تأمین قوی سیمان و مازاد ۵۰ تا ۶۰ درصدی ظرفیت کارخانهها مواجهیم، اما از سوی دیگر ناترازیهای فصلی انرژی نظیر قطع برق در تابستان و قطع گاز در زمستان، به عنوان ترمز بزرگ تولید عمل میکند. وی تأکید کرد که چالش اصلی کشور، گذار از مدیریت سنتی به تولید کیفی بتنهای ردهبالا، خودتراکم و دواممحور است.
مدیرعامل فهاب بتن، مهمترین موانع توسعه ساخت داخل را در چهار محور «فرهنگ سنتی بازار و بیاعتمادی کارفرمایان به برندهای داخلی»، «نبود تسهیلات ارزانقیمت بلندمدت برای تحقیق و توسعه»، «وابستگی زنجیره تأمین به مواد اولیه پتروشیمی» و «نبود استانداردهای پویا و بوروکراسی شدید در تأیید محصولات نوین» برشمرد. وی با تأکید بر رقابتپذیری کامل محصولات دانشبنیان ایرانی، تصریح کرد: محصولات فرمولهشده بومی به دلیل تطابق با اقلیم و سیمان ایران، حتی کارایی عملیاتی بالاتری از نمونههای اروپایی دارند و با استانداردهای بینالمللی ASTM و EN انطباق کامل دارند. با این حال، وی چالش «ثبات کیفیت و تکرارپذیری در تولید انبوه» را در مقایسه با اتوماسیون ۱۰۰ درصدی غولهای جهانی، پاشنه آشیل صنعت داخلی دانست و افزود: خرید محصول خارجی دیگر یک نیاز فنی نیست، بلکه یک عادت ذهنی قدیمی است. در پایان این بخش، حمایتهای مورد نیاز را در سه لایه «زیرساختی (تأمین پایدار انرژی و نوسازی ناوگان)»، «مالی و ارزی (وامهای کمبهره R&D و تسهیل ترخیص مواد اولیه)» و «قانونی (برخورد با کارگاههای غیرمجاز و الزام ارزیابی دواممحور در مناقصات)» تدوین کرد و گفت: این حمایتها، سرمایهگذاری راهبردی برای افزایش عمر سازههای ملی و صرفهجویی کلان در بودجههای عمرانی است.
توسعه معادن بدون زیرساخت «غیرممکن» است / تأکید بر مشارکت عمومی-خصوصی و احداث بچینگپلانتهای متمرکز
آقای فروتن مهمترین ضعف زیرساختی معادن کشور را در سه چالش «فرسودگی و کمبود ناوگان سنگین»، «توسعهنیافتگی شبکه ریلی و جادههای دسترسی» و «بحران تأمین پایدار انرژی و کمبود آب در مناطق کویری» خلاصه کرد و هشدار داد: توسعه پایدار معادن بدون توسعه همزمان زیرساختها عملاً غیرممکن است و هرگونه تلاش در این مسیر، تنها به افزایش هزینهها و اتلاف منابع ملی میانجامد.
وی با تأکید بر نقش کلیدی بخش خصوصی در توسعه زیرساختها، اظهار داشت: در صورت فراهم بودن فضای سرمایهگذاری شفاف، مشارکت واقعی دولت و بخش خصوصی (PPP) ضمن بهینهسازی هزینهها، سرعت اجرای پروژههای حیاتی را به طور چشمگیری افزایش میدهد. ایشان در پایان، احداث کارخانههای تخصصی تولید مصالح و استقرار ایستگاههای تولید بتن (بچینگپلانتهای متمرکز) در نزدیکی پروژههای بزرگ معدنی را یکی از کلیدیترین نیازهای زیرساختی دانست و تأکید کرد: این اقدام علاوه بر حذف هزینههای کمرشکن حمل طولانی، کیفیت اجرا، سرعت پیشرفت و دوام سازههای معدنی را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد.